Het religieuze leven in en rond het klooster

Het klooster St. Gerlach is ontstaan bij het graf van St. Gerlach en is daarmee vanaf het begin een heiligdom van St. Gerlach geweest. Tevens was het in de middeleeuwen een huisklooster voor de heren van Valkenburg en uiteraard een adellijk Norbertinessenklooster voor kanunnikessen.

Een centrale plek in het religieuze leven was de kerk met het graf van St. Gerlach. De kanunnikessen hadden een eigen toegang tot de kerk. Het religieuze leven speelde zich verder voornamelijk in het klooster af. Aan de kerk grensde het klooster met onder andere kapittelkamer, ontvangstkamer, refter, keuken en slaapvertrekken. Onderdeel van het klooster werd in de 18^e eeuw een representatieve proostvleugel.

Het religieuze leven speelde zich ook buiten het klooster af. Het klooster St. Gerlach verkreeg in 1273 van Walram II van Valkenburg bijvoorbeeld het recht een bindende voordracht voor de benoeming van de pastoor van de kerk van Oirsbeek te doen, zodat er ook banden met parochies kwamen. In Houthem was de aan St. Martinus gewijde kerk in Vroenhof tot en met de 18^e eeuw de parochiekerk. Pas in de 19^e eeuw zou de kloosterkerk parochiekerk worden.